احکام

http://lab.noghtenazar2.info/taxonomy/term/31

برگرفته از: مجلۀ پیام بهائی، شمارۀ مارس 2015

امر به معروف و نهی از منکر
تحلیلی از دیدگاه آثار بهائی

فرح دوستدار

در احکام دینی آنچه واجب و مستحب است "معروف" نامیده می شود و به آنچه مکروه و حرام است "منکر" می گویند. امّت اسلام وظیفه دارد هر یک دیگری را به معروف امر نموده یعنی جهت انجام آنچه شرع خوب می داند راغب سازد و از منکر نهی نماید و دستور دهد یا توصیه کند به انجام ندادن آنچه بد و حرام است. امر به معروف و نهی از منکر که از احکام عملی اسلام و در مذهب تشیع از فروع دین محسوب می شود بر اساس آیه هائی از قرآن و احادیث استوار است.

اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی امر به معروف و نهی از منکر را به ‌عنوان یک تکلیف همگانی مقرر می کند و شهروندان را در مقابل رفتار یکدیگر مسئول و ناظر قرار میدهد. در نظام جمهوری اسلامی با اتکاء به این حکم حکومت به خود اجازه می دهد در خصوصی ترین مسائل زندگی شهروندان دخالت کرده و تعیین تکلیف نماید. این رویه موجب تنش های فراوانی در جامعۀ ایران گردیده خصوصا در زمینۀ نحوه پوشش زنان و روابط جوانان. نارضایتی گسترده شهروندان ایران این سؤال را مطرح می سازد که آیا امر به معروف و نهی از منکر در سه دهۀ گذشته جامعۀ ایران را اخلاقی تر ساخته؟ آیا در دنیای کنونی می توان چنین حکمی را اجرا کرد؟

از سوی دیگر در سال ٢٠٠١ مایکل کوک (Michael Cook) محقق شرق شناس امریکائی کتابی تحت عنوان "امر به معروف و نهی از منکر در اندیشۀ اسلامی" با عنوان انگلیسى Commanding Right and Forbidding Wrong in Islamic Thought به چاپ رسانده و این حکم اخلاق اسلامی را مورد توجه و تا حدّی تمجید قرار می دهد. او ریشه های این رویکرد اخلاقی را عمیقا در تاریخ اسلام و بطور مختصردر آئین یهود و مسیحیت بررسی می کند.

سؤال محوری که مایکل کوک در این کتاب مطرح می سازد آنست که تکلیف فرد در زمینۀ بازداشتن دیگران از رفتار غیر اخلاقی چیست؟ این سؤال بدون تردید در هر فرهنگی مطرح است ولی او تکان دهنده ترین و استثنائی ترین جواب را در اسلام و در حکم امر به معروف و نهی از منکر می بیند. این اثرنتیجۀ پانزده سال تحقیق نویسنده و در نوع خود بزرگ ترین اثر فقهى ـ تاریخى است که تا کنون یک شرق شناس در یک موضوع فقهى خاص نگاشته است. نویسنده با تتبعى گسترده در این مبحث، تلاش می کند ابعاد اعتقادى، کلامى، اجتماعى، فقهى و اخلاقى امر به معروف و نهى از منکر را از دیدگاه مذاهب و گرایش هاى مختلف اسلامى از سده هاى آغازین تا دوران معاصر بر اساس متون اصلى شناخته شده گزارش و بررسى کند.

حضرت عبدالبهاء «بیاناتی دلدوز در خصوص عید نوروز فرمودند که "در چنین روزی در ازمنۀ سابقه ایرانیان جشن عظیم داشتند ولی این زمان پریشانند. فِی الحَقیقه بعضی سلاطین قدیم ایران نسبت به رعایا سِمَتِ اُبُوَّت داشتند؛ غمخوار بودند، هرچند سلطنتشان مستقله بود، ولکن اکثر به مشورتِ وُزرا کار می کردند. چقدر مجامع نوروز سبب اُلفت و وِفاق می شد. هر اجتماعی درین عید سبب صدور امر خیری می گشت، اصلاحات عظیمه به میان می آمد... اکثر نفوس ازین امر [بهائی] بی خبرند اگر چنانچه باید و شاید اطلّاع حاصل نمایند هر شخصی مقصد خود را، هر مریضی شفای خویش را ازین امر اعظم می یابد. اینست که در هر جا این تعالیم مبارکه تبیین می شود هر نفسی خاضع می گردد...»

(بدایع الآثار، جلد ۲، ص ١٩۲)

یاران و دوستان عزیز

عید نوروز را به همۀ آن عزیزان تبریک عرض نموده، شادی و سلامت و رفاه حقیقی برایتان آرزومندیم.