اخلاقیات

http://lab.noghtenazar2.info/taxonomy/term/3

در جهانی که در سال های آغازین هزارۀ سوّمش، هنوز سایۀ شوم نفرت و جنگ، جهانیان را احاطه کرده، یک بار دیگر، عید اعظم رضوان، سلطان اعیاد بهائیان جهان، فرا رسیده است. حضرت بهاءالله شارع دیانت بهائی یک قرن و نیم پیش در چنین ایّامی، حکم جنگ و جهاد و تنجیس این و آن را نسخ فرمود و حکم محکم صلح و وحدت عالم انسان را تشریع فرمود و در آثار وحیانی اش که به مدت چهل سال در تبعید و زندان ارائه نمود، راه و روش رسیدن به چنین هدف مقدسی را تشریح فرمود. جانشین حضرتش، حضرت عبدالبهاء، روح و جان و جنبۀ معنوی این راه و روش را، چنین بیان فرموده است:

«ای یارانِ این مظلوم [=حضرت عبدُالبهاء] نظر را از مشاهدۀ غیر پاک نمایید بیگانه نبینید بلکه جمیع را آشنا دانید زیرا با وجود ملاحظۀ بیگانگی محبّت و یگانگی مشکل است و در این دور بدیع به نصوص الهی باید با جمیع طوائف و ملل یگانگی نمود و نظر به عُنف و شدّت و سوء نیّت و ظلم و عداوت ننمود بلکه به افق عزّت قدیمه باید نظر کرد که این کائنات هر یک آیتی از رَبُّ الآیاتند و به فیض الهی و قدرت ربّانی به عرصۀ وجود قدم نهادند. لِهذا آشنا هستند نه بیگانه یار هستند نه اغیار و به این نظر باید معامله نمود. پس یاران باید در نهایت مهربانی و محبّت با دوست و بیگانه هر دو اُلفت و مَحبّت نمایند و ابداً نظر به استحقاق و استعداد نکنند در هر صورت نهایت مهربانی فرمایند از شدّتِ عِناد و جدال و بَغضا و عُدوانِ خلق شکست نخورند. اگر آنان تیر زنند اینان شهد و شیر بخشند اگر زهر دهند قند بخشند اگر درد دهند درمان بیاموزند اگر زخم زنند مَرهَم بنهند اگر نیش زنند نوش روا دارند.» (منتخباتی ازمکاتیب، ج ۱، شمارۀ ۸.)

برگرفته از: مجلۀ پیام بهائی، شمارۀ مارس 2015

امر به معروف و نهی از منکر
تحلیلی از دیدگاه آثار بهائی

فرح دوستدار

در احکام دینی آنچه واجب و مستحب است "معروف" نامیده می شود و به آنچه مکروه و حرام است "منکر" می گویند. امّت اسلام وظیفه دارد هر یک دیگری را به معروف امر نموده یعنی جهت انجام آنچه شرع خوب می داند راغب سازد و از منکر نهی نماید و دستور دهد یا توصیه کند به انجام ندادن آنچه بد و حرام است. امر به معروف و نهی از منکر که از احکام عملی اسلام و در مذهب تشیع از فروع دین محسوب می شود بر اساس آیه هائی از قرآن و احادیث استوار است.

اصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی امر به معروف و نهی از منکر را به ‌عنوان یک تکلیف همگانی مقرر می کند و شهروندان را در مقابل رفتار یکدیگر مسئول و ناظر قرار میدهد. در نظام جمهوری اسلامی با اتکاء به این حکم حکومت به خود اجازه می دهد در خصوصی ترین مسائل زندگی شهروندان دخالت کرده و تعیین تکلیف نماید. این رویه موجب تنش های فراوانی در جامعۀ ایران گردیده خصوصا در زمینۀ نحوه پوشش زنان و روابط جوانان. نارضایتی گسترده شهروندان ایران این سؤال را مطرح می سازد که آیا امر به معروف و نهی از منکر در سه دهۀ گذشته جامعۀ ایران را اخلاقی تر ساخته؟ آیا در دنیای کنونی می توان چنین حکمی را اجرا کرد؟

از سوی دیگر در سال ٢٠٠١ مایکل کوک (Michael Cook) محقق شرق شناس امریکائی کتابی تحت عنوان "امر به معروف و نهی از منکر در اندیشۀ اسلامی" با عنوان انگلیسى Commanding Right and Forbidding Wrong in Islamic Thought به چاپ رسانده و این حکم اخلاق اسلامی را مورد توجه و تا حدّی تمجید قرار می دهد. او ریشه های این رویکرد اخلاقی را عمیقا در تاریخ اسلام و بطور مختصردر آئین یهود و مسیحیت بررسی می کند.

سؤال محوری که مایکل کوک در این کتاب مطرح می سازد آنست که تکلیف فرد در زمینۀ بازداشتن دیگران از رفتار غیر اخلاقی چیست؟ این سؤال بدون تردید در هر فرهنگی مطرح است ولی او تکان دهنده ترین و استثنائی ترین جواب را در اسلام و در حکم امر به معروف و نهی از منکر می بیند. این اثرنتیجۀ پانزده سال تحقیق نویسنده و در نوع خود بزرگ ترین اثر فقهى ـ تاریخى است که تا کنون یک شرق شناس در یک موضوع فقهى خاص نگاشته است. نویسنده با تتبعى گسترده در این مبحث، تلاش می کند ابعاد اعتقادى، کلامى، اجتماعى، فقهى و اخلاقى امر به معروف و نهى از منکر را از دیدگاه مذاهب و گرایش هاى مختلف اسلامى از سده هاى آغازین تا دوران معاصر بر اساس متون اصلى شناخته شده گزارش و بررسى کند.