اصول اعتقادات

http://lab.noghtenazar2.info/taxonomy/term/4

با تشکر از خانم فرح دوستدار برای ارسال این مقاله.

منبع: مجلۀ پیام بهائی، ویژه نامه شماره های 455 و 456 اکتبر و نوامبر 2017، 174 بدیع

نگاهی نو به واقعه بدشت و قیام طاهره؛ نقطۀ عطف تاریخ تجدّد خواهی در ایران

فرح دوستدار

تحولات عمیق اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی عصر جدید که به مدرنیته موسوم است و ابتدا در ممالک اروپای غربی شکل گرفت روندی بود تدریجی که در نتیجه نو آوری های ممتد و بهم پیوسته فکری و علمی رفته رفته ساختار جوامع غربی را دگرگون ساخت. پس از سال‌ها کوشش و تلاش تعدادی از متفکرین و فلاسفه در نقاط مختلف اروپا سرانجام زمینه برای حفظ حقوق فرد در جامعه، اقتصاد و سیاست فراهم آمد. این تحوّلات ممتد و تدریجی در قرن بیستم میلادی بثمر رسیده و منجر به تدوین اعلامیه جهانی حقوق بشر و تصویب آن در سازمان ملل متحّد بوسیله تعداد کثیری از ممالک جهان گردید. به این ترتیب لزوم شناسایی "حقوق اساسی" انسان‌ها در سراسر گیتی رسمیت یافت.

تکیه بر نیروی عقل و قوه تشخیص انسان و نقد دین خصوصا نقد اعتقادات خرافی و غیر منطقی سنتی در سر آغاز تحولات عصر جدید قرار داشت. خرد ورزی واندیشه های نو زمینه را برای پشت سر گذاردن قید و بندهای نظام قرون وسطایی و دستیابی به پیشرفت های جدید علمی هموار ساخت. دست آورد و نتیجه این تحول فکری نوسازی ساختارهای اجتماعی و سیاسی مانند قانونمندی و سکولاریسم و در زمینه فن آوریها انقلاب صنعتی بود که منجر به بهبود وضع زندگی و رفاه بیشتر انسانها در ممالک غربی گردید.

در ایران اولین رویاروئی با پدیده های مدرن و آگاهی ایرانیان نسبت به عقب ماندگی خود بر خلاف غرب در زمینه های فکری ، فرهنگی و سنن دینی بوقوع نپیوست بلکه در صحنه جنگ و در رویاروئی با صنایع پیشرفته جنگی دشمن صورت گرفت. شکست در دو جنگ ایران و روس که از سال ۱۱۷۵ شمسی هجری آغاز و تا سال ۱۲۰۶ (مطابق با۱۷۹۶ تا ۱۸۲۸م. (ادامه داشت و منجر به از دست دادن بخش های زیادی از خاک ایران شد ، این سؤال را مطرح ساخت که دلیل عقب ماندگی ایرانیان چیست؟

با تشکر از خانم فرح دوستدار برای ارسال این مقاله

رسالۀ سیاسیّه و روند سکولاریسم در جهان
نگاهی نو به رسالۀ سیاسیّه

فرح دوستدار

رسالۀ سیاسیّه در سال ١٣١٠ هجری قمری مطابق با سال ١٨٩٣ میلادی به قلم حضرت عبدالبهاء نگاشته شد. همان گونه که حضرت عبدالبهاء در لوحی که در سرآغاز نسخه های چاپی آن منتشر شده اشاره می کنند (١) نقطۀ ثقل رساله تعیین حدود اختیارات حکومت و مراجع دینی و حقوق ملّت است و نشان می دهد که دخالت مراجع و رؤسای دین در سیاست چگونه موجب کاستی ها و آشفتگی امور مملکتی می گردد. به این ترتیب موضوع اصلی رسالۀ سیاسیّه مسائل حقوقی است. در ممالک غربی روند تعین حقّ و حقوق مراجع دینی و حکومتی و حقوق شهروندان تحت عنوان سکولاریسم مطرح می شود. نگارش این رساله هنگامیست که روند سکولاریسم به معنی جدا شدن مراجع سیاسی یا دقیق تر بگوئیم حکومتی از دین در غرب آغاز گشته و رو به پیشرفت بود. از دیدگاه سکولارها امور مملکتی و مسائل مادی زندگی روزمره را نمی توان با قوانین دینی که ابدی و غیر قابل تغییرند حلّ نمود بلکه باید با عقل و درایت فکری و تجارب تخصّصی و دانسته های جدید علمی بسته به نیازهای هر زمان و مکان مورد بحث و تصمیم گیری قرار داد.

راهکارهای عنوان شده در رسالۀ سیاسیّه به فرمودۀ حضرت عبدالبهاء روش و سلوک بهائیان و اصول اعتقادی آنان را در زمینۀ حقوق و وظائف سه عامل حکومت، دین و ملّت بیان می کند. علاوه بر آن نتایج و مضّرات فساد و فتنه را نیز مورد بحث قرار می دهند. ذکر وقایع تاریخی بعنوان شاهد و اثبات اصولیست که حضرت عبدالبهاء در این رساله به اثبات آن می پردازند.

در مقالۀ حاضر نویسنده بطور مختصر به وقایع تاریخی زمان تألیف رسالۀ سیاسیّه یعنی سال های قبل از انقلاب مشروطۀ ایران و نقش حکومت و مراجع دینی آن زمان اشاره می کند. سپس نکات اصلی رساله را مشخّص نموده و پس از شرح مختصری در زمینۀ روند سکولاریسم در غرب به این سؤال ها می پردازد که دیدگاه دیانت بهائی در زمینۀ سکولاریسم چیست؟ در آثار بهائی جایگاه و حقوق مراجع حکومتی و دینی کدامست و رابطۀ آنها با یکدیگر و با ملّت چگونه توصیف می شود؟ در کدام یک از زمینه ها دیانت بهائی فراتر رفته و چه راهکارهای جدیدی تدوین می کند؟

زمینه های تاریخی تألیف رسالۀ سیاسیّه

هجده سال قبل از تألیف رسالۀ سیاسیّه یعنی در سال ١٨٧٥ میلادی رسالۀ مَدَنیّه به قلم حضرت عبدالبهاء انتشار یافته بود. در آن سال ها ناصرالدّین شاه از اوّلین سفر خود به اروپا بازگشته و اراده ایجاد تحولاتی در ساختار جامعه سنتی ایران و حکومت عقب مانده قاجار نموده بود. از جمله تشکیل مجلس، ایجاد شبکۀ پست، چاپ تمبر پستی، ضرب سکّه و غیره. این فعّالیّت ها با مخالفت شدید علما و برخی از سیاستمداران مواجه گشته بود. حضرت عبدالبهاء در رسالۀ مَدَنیّه با استدلال های منطقی وعقلی لزوم نوسازی و تحوّل را عنوان کرده و خطابشان بیش تر به واپس گرایان سنّتی و خصوصاً قشر روحانیون است. در آن رساله حضرت عبدالبهاء به بررسی عواملی می پردازند که موجب انحطاط فرهنگی و سیاسی در ایران گشته و اینکه چگونه باید ایرانیان با برداشت صحیح از راهکارهای مدرن غربی به نوسازی ساختارهای فرهنگی و حکومتی بپردازند.